Het eerste onderdeel Selectie en digitalisering binnen de KVAN-pilot Tot de bodem is afgerond. Dertien deelnemende organisaties kregen fysiek en digitaal materiaal terug, met 259.227 scans uit bijna 52 meter archiefmateriaal.
Bijna 52 meter archiefmateriaal digitaal toegankelijk gemaakt door samenwerking in het archiefveld.
De pilot is onderdeel van de beweging Het archief als nutsvoorziening: archieven niet alleen bewaren, maar betrouwbaar, duurzaam en publiek bruikbaar maken als gedeelde informatievoorziening. Fase 1 draait om digitale content. Daarna volgen toegankelijkheid via linked open data en uiteindelijk verbinding tussen collecties en netwerken.
Een pilot wordt pas interessant wanneer hij niet alleen productie oplevert, maar ook laat zien hoe het werkveld slimmer kan samenwerken. Dat is precies wat hier gebeurde. Projectteam 1, met mensen uit verschillende archiefinstellingen, bracht materiaal, keuzes, kwaliteitscontrole en teruglevering samen in een route die in de praktijk moest werken.
2dA wordt in de terugkoppeling bedankt voor toegankelijke communicatie en grote inzet tijdens het traject. Dat lijkt misschien een eenvoudige zin, maar voor dit soort projecten is het precies de kern. Digitaliseren is niet alleen scannen. Het is afstemmen, uitleggen, zorgvuldig omgaan met materiaal, tempo houden en zorgen dat organisaties vertrouwen houden in wat er terugkomt.
Daarnaast bracht 2dA kennis in over het lokaal klaarmaken van archiefdata voor volgende stappen: hoe je data structureert in logische chunks, hoe embeddings en lokale vector stores helpen bij zoeken en analyse, en hoe zo'n route ook op een lokale GPU-omgeving kan worden opgezet wanneer instellingen grip op hun eigen data willen houden.
Voor organisaties met grote archieven is dit de les: digitale toegankelijkheid vraagt om meer dan capaciteit. Het vraagt om een partner die materiaal begrijpt, keuzes uitlegbaar maakt, kwaliteit bewaakt en alvast rekening houdt met de manier waarop data later gevonden, gekoppeld en veilig gebruikt moet worden.
De uitkomst is concreet: 259.227 scans digitaal toegankelijk, goed voor bijna 52 meter archiefmateriaal. Maar misschien nog belangrijker is de manier waarop nieuwe verbindingen zijn ontstaan tussen archiefinstellingen, projectleden, kwaliteitscontrole en uitvoering. In maart 2026 meldde KVAN bovendien dat er al een werkende proof of concept was: ongestructureerd materiaal kon geautomatiseerd worden gemetadateerd en gestructureerd.
De KVAN-pilot Tot de bodem laat zien hoe geautomatiseerd toegankelijk maken van archieven niet begint bij techniek alleen. Het begint bij selectie, materiaalbegrip, kwaliteitsafspraken en een werkwijze waarin instellingen samen durven leren. Vanuit die basis ontstaat ruimte voor betere metadata, slimme zoeklagen, lokale AI-agenten en toepassingen waarin archiefinstellingen zelf de regie houden over brondata, context en infrastructuur.